Geen antwoord

Herken je dit? Je dochter komt binnen in de nieuwe klas en de juf zegt vrolijk: ‘Hallo, leuk dat je er bent! Hoe gaat het met je?’ Je dochter kijkt haar aan, blijft stokstijf staan en zegt niets terug. Je denkt aan beleefdheidsnormen en zegt vriendelijk: ‘Zeg eens hallo tegen de juf. Geen reactie.

Intensieve informatieverwerking

Als je kind hoogsensitief is, kan dit te maken hebben met de intensieve informatieverwerking van allerlei prikkels. Je kind kan gevoelig zijn voor fysieke en emotionele prikkels én voor prikkels uit nieuwe en sociale situaties. Deze prikkels verwerkt je kind intensief en dit kost tijd.

Dat je dochter niet direct kan groeten, kan komen doordat ze beschikking heeft over verschillende informatie en daar over nadenkt. Ze neemt misschien het klaslokaal in zich op, waar een leuke klok hangt en blauwe kasten staan. Ook bedenkt ze wat de juf van haar verwacht en ook wat jij van haar verwacht. ‘Mag ik zeggen dat ik het spannend vind? Of zal ik zeggen dat het goed met me gaat?’ vraagt ze zich af. Ze neemt in zich op op welke manier de kinderen met elkaar omgaan en bedenkt of ze zich veilig kan voelen in de klas. Want misschien gaat het wel net als vorig jaar, toen een van de jongens zo vervelend tegen haar deed.

Als je bedenkt dat deze gedachten tegelijkertijd in je dochters hoofd omgaan, is het niet verwonderlijk dat ze daar tijd voor nodig heeft. Pas als ze voor zichzelf antwoorden bij deze gedachten bedacht heeft, kan ze antwoord geven op een simpele vraag als ‘Hoe gaat het met je?’.

Als ze dan alsnog antwoordt met ‘goed’, dan kan dit dus betekenen: ‘Ik vind die klok leuk, de kasten vind ik maar niks. Ik denk dat het wel goed komt met de kinderen in de klas en die vervelende jongen ga ik negeren. Ik denk dat ik de juf wel kan vertrouwen.’

Het is niet zo gek dat je daar een paar minuten (of langer) voor nodig hebt!

Mijn koe heeft de waterpokken

In de zomervakantie heb ik een schrijfdansworkshop gegeven bij een zomerschool in Den Haag.

Het thema was dieren en we hadden het vooral over de koe. Ik had een mooi boek gevonden over een koe die iets bijzonders wilde en dus een ei legde. Ik vertelde het verhaal bij het boek en de kinderen zaten geboeid te luisteren. Was het nu echt een ei van een koe of hadden de kippen hier toch iets mee te maken gehad… ‘Dat kan toch niet, een koe kan geen ei leggen’ zei een meisje. ‘Tuurlijk wel,’ antwoordde een jongen terwijl hij uit enthousiasme half opstond van zijn stoel. ‘Dat ei is echt wel van de koe,’ zei hij met een glinstering in zijn ogen. Een leuke discussie kwam op gang, ik vind het geweldig om met kinderen zo in gesprek te gaan.

Een creatieve koe

Daarna hebben we de koe getekend op schrijfdansmuziek met bij elke vorm andere muziek. Voor het grote lijf van de koe liet ik muziek horen die ‘vierkant’ klinkt, denk daarbij aan marsmuziek. Voor de vlekken was er zachte, rustige muziek, waar je goed vloeiende lijnen mee kunt maken. Bij het maken van de grassprietjes hebben we lekker hard op de tafel getikt. Daarna hebben de kinderen bij de koe nog getekend wat ze zelf wilden.

Zo stimuleer ik creativiteit in een les, zowel in denken met de discussie over het ei als met het tekenen. De muziek en het tekenen maakt iets wakker bij kinderen. Vierkanten tekenen geeft kracht en de juiste muziek erbij versterkt dit. Van het tekenen van de vloeiende lijnen worden kinderen rustig en met het tikken op de tafel kunnen zij zich juist uitleven!

Een goed gesprek

En vaak heb ik tijdens een groepsles ook gesprekjes met kinderen alleen. Deze keer was een gesprek met een meisje, die de buik van haar koe rood gekrast had, me het meeste bij gebleven. ‘Wow’, was mijn spontane reactie, toen ik de tekening zag. Het was een krachtige tekening. ‘Mijn koe is ziek,’ zei ze. ‘Dat zie ik,’ zei ik, ‘wat heeft de koe?’ ‘De koe heeft de waterpokken, zei ze en ze keek me met grote ogen aan. ‘Wat vervelend voor de koe.’ ‘Ik had zelf ook de waterpokken,’ zei ze. Ik kon aan haar merken dat dat haar bezig hield. We hebben er nog even over gepraat en ik zag dat dat haar goed deed.

Zo kunnen tekeningen een aanleiding zijn voor een gesprek. Zeker in een grotere groep zou ik dit gesprekje niet gehad hebben met dit meisje dat de rest van de les niet zoveel zei.

Unieke tekeningen

De kunst is om goed te letten op details in een tekening die opvallen, die een tekening uniek maken. Op die manier kun je extra aandacht geven aan wat er speelt bij een kind, waarover ze anders niet uit zichzelf zouden vertellen. Soms kan dan verder alleen luisteren al veel betekenen voor een kind.

Een nieuwe start

Een nieuw schooljaar, het voelt als een nieuwe start. Voor de zomervakantie was het een vreemde tijd. De start van de intelligente lockdown, binnenblijven en geen idee hoe het allemaal verder zou gaan. Met het hele gezin werken aan de keukentafel. Continue aanpassen aan nieuwe maatregelen, voor sommige kinderen (en hun ouders) was dit lastig, vooral voor kinderen die van veel structuur houden.

Daarna gingen de scholen weer open, zagen kinderen hun vrienden en vriendinnen weer op school. Wel weer wennen aan het nieuwe ritme. Ik kon zelf ook weer ‘live’ aan het werk. Wat fijn was. Langzaam startte mijn begeleiding weer op en voor sommige kinderen was dit broodnodig omdat het emotioneel niet zo goed met hen ging. Door een continue gevoel van stress was de druk zo hoog geworden dat ze op school niet goed konden functioneren.

Het beste is het dan om eerst de stress te verminderen. Dit kan door te tekenen, dieren na te doen en door te lachen. Dit kan op allerlei manieren. Gewoon een tekening maken. Een wilde krastekening of een tekening maken op muziek. En af en toe lekker baldadig keihard op de tafels trommelen in schuim, zodat de spetters er met veel kabaal afspatten en dan weer steeds rustiger rondjes in het schuim schilderen.

Verhalen over dieren maken het gemakkelijker voor kinderen om te praten over waar ze mee zitten. Ik bedenk verhalen die op de situatie van het kind slaan. Zoals over een klein spinnetje dat een web wil maken dat zo mooi is, dat ze haar gemaakte web steeds weer kapot maakt en opnieuw begint. Het web is nooit goed genoeg. Ik vraag een kind dan wat het spinnetje nodig heeft om het web goed te vinden zoals het is. Op die manier komt het minder dichtbij dan als ik het over de spanning bij een rekentoets op school heb. En kan een kind zelf oplossingen bedenken.

Dieren nadoen werkt ook goed om te ontspannen. Als je glimlacht maakt je brein endorfine aan waardoor je je gelukkiger voelt. Dit werkt naar mijn idee ook zo met het nadoen van dieren. Als je loopt als een leeuw, voel je je ook als de koning van de dieren. Grommen als een beer maakt je sterk en snuffen als een konijntje is goed voor de concentratie.

En natuurlijk lach je erbij en relativeer je de boel, waardoor je je weer beter staande kunt houden in de ‘echte’ wereld.

Kom maar op nieuw schooljaar!!

Omgaan met woedeaanvallen van je hoogsensitieve kind

Je kind heeft een woedeaanval en het voelt alsof je met je rug tegen de muur staat. Even was er rust en het leek het goed te gaan, maar dan ineens heeft je zoon of dochter weer een uitbarsting. Je kind scheldt, gooit met spullen, gaat slaan of begint te schoppen.

Machteloos

Als ouder voel je je op zo’n moment machteloos. Zeker als dit vaak gebeurt en je aan het einde van je Latijn bent. Je komt in een negatieve spiraal terecht en reageert ook negatief op je kind als er niets aan de hand is. Dit is begrijpelijk, omdat als je moe bent het moeilijk is om positief te blijven. Terwijl je dit wel wil, want diep van binnen weet je dat je zoon of dochter vriendelijk en lief is.

De oorzaak van een woedeaanval bij hoogsensitieve kinderen

Woedeaanvallen kunnen ontstaan als er teveel prikkels binnenkomen en een kind niet in staat is om deze te verwerken. Hoogsensititieve kinderen zijn hier extra gevoelig voor, omdat zij prikkels intensiever verwerken dan anderen. Het ene hoogsensitieve kind trekt zich terug, een andere kind slaat om zich heen.

Uit het niets

Een uitbarsting lijkt soms uit het niets te komen, omdat de overprikkeling tijdens een langere periode kan opbouwen. Dit kan bijvoorbeeld in de klas komen door allerlei geluiden, fel licht, de stemming van de andere kinderen en van de leerkracht. Of thuis door ruzie met een broertje of zusje. Ook een combinatie van een feestje, een belangrijke voetbalwedstrijd en nog een cito-toets op school kan overprikkeling veroorzaken.

Te veel prikkels

Het ene moment heb je een kind dat aardig voor je is en graag met andere kinderen speelt. Het andere moment wordt je kind agressief. Je zoon of dochter heeft dan zoveel prikkels te verwerken gekregen, waardoor een woedeuitbarsting bijna onvermijdelijk is. Het kan om iets kleins gaan en vaak verwacht je het niet op dat moment.

Overprikkeling proberen te voorkomen

Als kinderen vaak overprikkeld zijn, is het belangrijk om grenzen te bepalen voor je kinderen. Kijk of je activiteiten kunt schrappen of dat je met school in gesprek kunt over wat er mogelijk is in de klas. Daarbij helpt een duidelijke planning vaak, zodat kinderen niet worden overvallen omdat ze ineens naar een feestje gaan. En yoga- of mindfulnessoefeningen kunnen helpen om beter om te gaan met prikkels.

De relatie met je kind

Helaas is het niet altijd mogelijk om woedeaanvallen te voorkomen, er zijn omstandigheden die moeilijk te beïnvloeden zijn. Waar je wel invloed hebt als ouder, is op de relatie die je met je kind hebt. Want zou het niet fijn zijn als je weer positief naar je kind kunt kijken? Als je niet de hele tijd je zoon of dochter hoeft te corrigeren? Dit kun je beïnvloeden door de manier waarop je reageert tijdens een woedeaanval en door naar de positieve kanten van je kind te kijken via complimenten.

Wat te doen bij een woedeaanval

Het is niet mogelijk om met je kind te communiceren tijdens een uitbarsting. Door de heftige emotie is je kind niet in staat om te begrijpen wat je zegt. Bij een gevaarlijke situatie haal je je kind hier rustig uit weg. Bijvoorbeeld als een kind een ander kind gaat slaan of als je kind glas breekt. Dit doe je door zo min mogelijk te zeggen. Als je iets wil zeggen zeg dan op rustige toon bijvoorbeeld: ‘Als je weer kalm bent, dan vind ik dat fijn.’

Omgaan met het gedrag

Besteed geen aandacht aan het negatieve gedrag, want alles dat aandacht krijgt dat groeit. Wel is het van belang om na een woedeuitbarsting positieve aandacht aan je kind te geven.

Begrip tonen

In mijn werk heb ik ook te maken met kinderen met woedeuitbarstingen. Ook bij Mia die hard met knuffels naar andere kinderen gooide, omdat ze iets niet wilde doen. Ik heb rustig de knuffels bij haar weggehaald en haar verder gelaten. Toen ze gekalmeerd was, zei ik tegen haar: ‘Ik heb het idee dat je vaak op je kop krijgt en dat je daarom boos bent.’ Dit bleek zo te zijn en ze ontspande zichtbaar door het begrip dat ik toonde. Daarbij gaf ik een compliment. ‘Ik zag dat je de vorige keer een goede tekening gemaakt had. Ik zou het fijn vinden als je dat nu weer wil doen.’ Vaak gaan kinderen hierdoor toch aan de slag met een opdracht waar ze eerder tegenaan schopten. De boosheid is er uit en ze hebben de rust om verder te gaan.

Complimentendagboek

Ik kan me voorstellen dat het lastig is om naar de positieve kanten van je kind te kijken in een periode met veel boosheid. Een complimentendagboek kan hierbij helpen. Hierin schrijf je elke dag drie complimenten, die je ook met je kind deelt. Door de complimenten ga je als vanzelf positiever naar je kind kijken. En vergeet vooral niet om ook een compliment aan jezelf te geven. Hoe goed je je kind steunt of juist hoe goed je even rust hebt genomen door wat voor jezelf te doen.

Hoogsensitieve complimenten

Als je bij het geven van complimenten ook let op de intense belevingswereld van je kind, krijgt hij of zij inzicht in de positieve kanten van hoogsensitief zijn. Voorbeelden van complimenten die bij hoogsentitiviteit passen zijn: ‘Je kan goed voor je broertje zorgen’ of ‘Je kan goed allerlei oplossingen voor een probleem bedenken’. De complimenten helpen je kind om meer zekerheid en zelfvertrouwen te krijgen. Op die manier zal het gedrag van je kind geleidelijk veranderen.

Extra ondersteuning nodig?

Wil je graag extra ondersteuning voor je zoon of dochter om uit de neerwaartse spiraal te komen? Ik kan hem of haar begeleiden om beter met de intense prikkels om te gaan, zodat er meer rust komt in jullie gezin. Neem hierover gerust contact met me op.

Hoogsensitief achter in de klas

In mijn praktijk komen vaak hoogsensitieve kinderen. Als je hoogsensitief bent, betekent dit dat je gevoelig bent voor prikkels en dat je deze op een intense manier verwerkt.

Gelukkig komt er steeds meer aandacht voor hoogsensitiviteit. Over wat er lastig aan is en ook wat er juist zo goed en fijn aan is, als je weet hoe je ermee om kunt gaan. Daarom wil ik hier de komende tijd een aantal blogs over schrijven. Over herkenbare situaties in het leven van een hoogsensitief kind, thuis of in de klas. Deze blog gaat over emotionele sensitiviteit.

foto jongen in de klas

Vooraan in de klas

Finn zit vooraan in de klas. De leerkracht vindt dat Finn vaak afgeleid is, daarom heeft ze hem vooraan gezet. Hierdoor zal hij minder afgeleid zijn, omdat hij niet meer ziet dat Julia haar staart ronddraait en dat Ezra met zijn voet zit te wiebelen. Hij zal zich zo beter kunnen concentreren. Het helpt helaas niet. Finn zit steeds achterstevoren en bovendien is zijn concentratie is er niet beter op geworden.

Overzicht

Dit komt omdat hij niet alleen ziet wat er gebeurt in de klas, hij voelt dit ook. Hij voelt dat een klasgenootje verdrietig is. Tegelijkertijd merkt hij dat er twee kinderen ruzie hebben, terwijl deze allebei stil op hun stoel zitten. Het is niet direct voor iedereen waarneembaar. Voor Finn wel, maar dan is het belangrijk dat hij overzicht heeft. Omdat hij voor in de klas zit, weet hij niet om welke kinderen het gaat. En dat is lastig, vooral boosheid kan voor Finn als een bedreiging aanvoelen, ook al is dit niet op hem gericht. Dat maakt dat hij zich omdraait, hij wil graag met zijn eigen ogen zien wie er boos is. Dan voelt hij zich veiliger.

Ruimte vol mensen

Zelf heb ik dit ook. Pasgeleden heb ik twee informatie-avonden gehad. Bij mijn dochter op het VO en bij mijn zoon op de basisschool. Op zo’n avond krijg je belangrijke informatie voor je kind, dus wil ik dat goed in me opnemen. Jarenlange ervaring en aanpassing maakt dat dat lukt.

Toch blijft het lastig om in een volle ruimte te zitten. Door de intense verwerking van emotionele prikkels, ben ik dan in een continue staat van alertheid. Als een konijntje in het bos, waar vossenogen achter elke struik blinken. Dit heb ik vooral met de mensen die achter me zitten, terwijl ik deze mensen niet ken en zij ook aan het luisteren zijn naar de informatie en niet op mij letten.

Dan overvalt me een onbestemd gevoel, ook al weet ik rationeel wat er gebeurt, toch kom ik doodmoe thuis van zo’n avond.

Ik begrijp het en toch…

Ik heb me de afgelopen jaren grondig verdiept in hoogsensitiviteit. Op het moment dat ik in de klas van mijn kinderen zit (of in een bioscoop, congreszaal of volle tram…) begrijp ik wat er gebeurt. Dat scheelt veel. Ik weet hierdoor dat het de sfeer is die ik oppik en dat het niet allemaal mijn eigen gevoelens zijn. Daardoor kan ik het daarna beter van me afzetten. Als kind wist ik dat niet. En Finn ook niet. Hij begrijpt niet wat hij allemaal voelt en weet daardoor ook niet welke gevoelens van hemzelf zijn en welke van iemand anders. Misschien heeft hij het idee dat hij zelf verdrietig is, terwijl Emma, die achter hem zit, verdrietig is omdat haar oma ziek is. Hij raakt in de war omdat hij net thuis vrolijk aan het ravotten was met zijn broertje en nu bijna moet huilen.

Achterin en oefenen met filteren

Voor Finn kan het helpen om achter in de klas te zitten. Zo kan hij alles overzien en zijn gevoel matchen met wat hij ziet. Ook is het belangrijk dat hij weet hoe het bij hem werkt. Dat hij geen filter heeft in het informatieverwerkingssysteem in de hersenen (Elke van Hoof) en dat het bij hem vooral om het verwerken van emoties gaat. Dat de meeste andere kinderen wel zo’n filter hebben. Het is belangrijk om op een bij de leeftijd passende manier uit te leggen hoe het werkt in hoofd en lijf. Verder is het daarbij goed om te zoeken naar manieren om je als kind op bepaalde momenten goed af te kunnen sluiten in de klas. Hierover volgt een andere blog!

De voordelen van de eigenschap van Finn

Op een dag kwam er een nieuw meisje in de klas, Anna. Finn zit intussen al een paar weken achteraan in de klas en voelt zich beter op z’n gemak. Met het gevolg dat zijn schoolwerk de laatste tijd verbeterd is. Het nieuwe meisje zit stijf rechtop op haar stoel en haar stem bibbert een beetje als de juf vraagt of ze haar naam wil zeggen. Finn springt van zijn stoel en loopt voorzichtig met zijn lievelingspotlood naar haar toe. Met het gevolg dat de juf Finn wil waarschuwen dat hij op zijn stoel moet blijven zitten. Voordat ze dat doet, ziet ze Anna ontspannen glimlachen. ‘Misschien wil je je naam op een blaadje schrijven,’ vraagt Finn. Het bleek dat Finn aanvoelde wat Anna nodig had, en hij reageerde instinctief. De juf laat ze die dag samen werken en Anna is snel gewend in de klas.

Janneke Luijkx is creatieve kindercoach en schrijfdocente. Zij begeleidt hoogsensitieve kinderen in haar praktijk in Wateringen of op de school van een kind.

Vanwege privacy redenen zijn de namen in deze blog gefingeerd.