Schrijven en het belang van motorische ontwikkeling

Jongen die aan het oefenen is met schrijfbewegingen.

Max uit groep 6 komt in mijn praktijk voor schrijfles, omdat hij zelf aangeeft dat hij een beter leesbaar handschrift wil.
Zijn motorische ontwikkeling is onvoldoende om vloeiend te kunnen schrijven in de basisschool. En dit is niet alleen bij hem zo. Er zijn steeds meer kinderen met een slordig handschrift. Soms vragen zij aan hun ouders of zij extra schrijflessen kunnen krijgen. Omdat een goede schrijfvaardigheid ook bijdraagt aan andere schoolse vaardigheden, zoals lezen en spelling, is dit een verstandige keuze.

Maar hoe krijg je nu een goed handschrift? Hiervoor is zowel een goede grove en fijne motorische ontwikkeling van belang als een ontspannen schrijfritme. Schrijfproblemen kunnen ontstaan als kinderen de basismotoriek voor het schrijven niet goed ontwikkeld hebben.

Invloed grove en fijne motorische ontwikkeling op schrijven

Om te leren schrijven is een goede grove en fijne motorische ontwikkeling nodig. Bij de grove motoriek kun je denken aan bewegingen als lopen, dansen en fietsen. Kleinere bewegingen, waarvoor meer concentratie nodig is, vallen onder de fijne motorische ontwikkeling. Knippen, schrijven of veters strikken, zijn voorbeelden hiervan. Op de website van www.kijkopontwikkeling.nl kun je hier meer over lezen.

De grove en fijne motoriek zijn bij het leren schrijven nauw met elkaar verbonden. Er wordt gewerkt vanuit grote bewegingen met het gehele lichaam, naar fijne bewegingen met de polsen, handen en vingers.

Schrijven is complex

Schrijven in de basisschool is een lastige activiteit, die niet vanzelf aangeleerd wordt. Voordat een kind kan gaan schrijven, zijn een aantal stappen in de ontwikkeling van de hersenen noodzakelijk, die het schrijven mogelijk maken. Volgens Raghnild A. Oussoren, ontwikkelaar van de methode Schrijfdans, is schrijven een complex proces, waar cirkelvormen en rechte lijnen elkaar aantrekken en afstoten.

Verwarring

Raghnild A. Oussoren geeft aan dat er bij kinderen verwarring kan ontstaan als de basisbewegingen voor het schrijven niet voldoende geoefend worden. Ook bij de methodiek Schrijfpedagogische hulpverlening is één van de basisregels dat de overgang van losse krabbels naar het vaste schrijven in de basisschool, met bijbehorende afspraken, niet te snel moet gaan.

Geef het de tijd!

Zowel de methode Schrijfdans als Schrijfpedagogische hulpverlening zijn geïnspireerd door de schrijftherapie van Magdalena Heermann. Zij zegt dat schrijfbewegingsoefeningen het kind de tijd geven om te ontspannen, door de herhaling komt er ritme en wordt de motoriek losser. Die tijd heeft een kind ook nodig.

Groep 2 en 3: op zoek naar ritme

In groep 2 wordt aandacht besteed aan oefeningen voor voorbereidend schrijven in de basisschool. Dit houdt in dat kinderen basisbewegingen voor het schrijven maken. Kinderen maken op een speelse manier rechte en ronde lijnen, zoals cirkels, lussen en driehoeken. Op de pagina klasvanjuflinda.nl staat omschreven hoe dit in de kleuterklassen geoefend wordt.

In groep 3 starten kinderen met het aanleren van schrijven van de letters en cijfers volgens een lesmethode. Ook leren zij de regels die daarbij horen. Regels zijn bijvoorbeeld waar je begint bij het schrijven van een letter en de manier waarop je hoort te zitten als je schrijft.

Overgang naar groep 3 en schrijfproblemen


Als de beheersing van de basisbewegingen in groep 3 nog onvoldoende is, maar een kind zich wel aan de regels van het schrijven van letters moet houden, kan dit leiden tot schrijfproblemen.

Bij de overgang naar groep 3 bestaan er verschillen in motorische vaardigheden bij kinderen. Dit komt mede door de leeftijdsverschillen in een groep, door vroege en late leerlingen, maar ook door verschil in snelheid van motorische ontwikkeling.

Toch start ieder kind begin groep 3 met het schrijven volgens een methode. Kinderen met een minder goede motorische ontwikkeling haken dan af en raken gefrustreerd. Voor hen is het belangrijk om ook in groep 3 (en hoger) de basisbewegingen te blijven oefenen. Zij zullen zo sneller leren schrijven dan dat zij veelvuldig de letters oefenen.

Voorbeeld uit mijn praktijk

Voor Lara uit groep drie was de overgang te snel gegaan. Zij had de basis schrijfbewegingen nog niet voldoende ontwikkeld, waardoor zij geen goede schrijfvaardigheid bezat. Daarom kwam ze voor schrijfles in mijn praktijk.
Door de schrijfbewegingen op een speelse manier met Lara te oefenen, ontspande ze. De tweede keer dat ze kwam, was haar fijne motorische ontwikkeling met sprongen vooruit gegaan.

De eerste keer kwam ze aarzelend binnen, omdat ze niet wist wat ze kon verwachten. Toen ik haar vertelde dat we een vulkaan gingen nadoen en dat ze op het krijtbord mocht tekenen, begon ze te stralen. Op het ouderwetse schoolbord in mijn praktijkruimte hebben we de vulkaan getekend op de bijbehorende Schrijfdansmuziek. Deze oefening is goed voor de grofmotorische ontwikkeling. De fijne motoriek heeft ze geoefend door op een blad met potlood kleine krullen, lijnen en kleine rondjes te zetten, waarbij ze tegelijkertijd kleine vulkanen tekende.
Dit is een mooie combinatie van bewegingen die belangrijk zijn voor de ontwikkeling van een goede schrijfmotoriek.

Oefenen met de grofmotorische ontwikkeling voor het schrijven op een schoolbord.

Krampachtigheid en ontspanning

Als de schrijfmotoriek niet voldoende ontwikkeld is en kinderen hun best doen om netjes te schrijven, doen zij dit vaak door de pen te stevig vast te houden. Op die manier proberen zij controle te houden over hun handschrift. Zo ontstaat een krampachtige schrijfwijze, die erg vermoeiend kan zijn. Het herhalen van de basisbewegingen, werken met scheerschuim en ademhalingsoefeningen kunnen hierbij helpen.

Nog een voorbeeld

Max, de jongen waar ik mijn verhaal mee begon, hield zijn pen krampachtig vast bij het schrijven. Ook zaten zijn schouders bijna tegen zijn oren. Dit zie ik vaak bij kinderen die ik schrijfles geef. Met Max heb ik vooral gewerkt aan ontspanning.
Daarbij heb ik met hem ook geoefend met het goed aanleren van het methodisch handschrift. De methode Schrijfdans 2 heeft goede oefeningen om ontspannen aan elkaar te leren schrijven.

Cursus Schrijfdans

Merk je dat je zoon of dochter moeite heeft met schrijven en herken je wat ik hierboven schrijf? Denk dan eens aan de cursus schrijfdans.

Maandag 4 maart is er een mogelijkheid voor het volgen van een gratis proefles, zodat kinderen zelf kunnen ervaren hoe leuk schrijfdans is.

Daarbij gaan we veel tekenen en verhalen bedenken, dus ook als je een creatief kind hebt (met vloeiend handschrift), is deze cursus erg leuk.

NB. I.v.m privacy zijn de namen van de kinderen gefingeerd en de foto van de jongen komt van Pixabay.

Hooggevoelig op vakantie: 5 tips

Ik ga dit jaar rondreizen door Groot-Brittannië en Ierland. Ik heb er zin in! Ruige natuur en Keltische kunst en ook het Engelse ontbijt en a pint of Guinness, please.

Ik zie er naar uit en toch… met drie hooggevoeligen in ons gezin is het steeds zoeken hoe met de gevoeligheid om te gaan. Dit hebben we met vallen en opstaan geleerd. Ik wil graag met jullie delen wat wij doen. En heb je aanvullende tips, dan hoor ik die graag!

1. Koptelefoons tijdens de reis

Ik weet dat het niet het meest gezellige is, maar goed om je af te sluiten voor vervelende geluiden tijdens de reis. We reizen naar Groot Brittannië met de auto en de boot. Het is dan soms lastig om het geluid van motoren of van luide medepassagiers buiten te sluiten. Daarom nemen we oordopjes mee voor de telefoon of tablet. Mijn dochter heeft op Spotify een vakantielijst samengesteld en mijn zoon heeft zijn favoriete games. Zelf heb ik luisterboeken gedownload van de Luisterbieb. We nemen ook een stok kaarten mee om samen een spelletje te doen, of we gaan naar het dek om naar de golven te kijken. Als de vermoeidheid toeslaat of er te veel mensen om ons heen zijn, dan sluiten we onszelf af van de buitenwereld. Anders wordt het ook geen gezellige boel, geloof me!

2. Gronden

Als we aankomen op een bestemming, lopen we eerst rond om de accommodatie te bekijken. Daarna ga ik zitten. Ik kijk om me heen en neem alles in me op. Als ik dit niet doe, raak ik gestrest.

Ik doe een oefening om te gronden, om niet overweldigd te raken. Ik ga stevig zitten en voel de grond onder mijn voeten. Dan richt ik mijn aandacht van mijn voeten naar mijn onderbenen, bovenbenen, buik en zo verder tot aan mijn hoofd. Daarna ga ik weer naar beneden met mijn aandacht. Mijn kinderen noemen dit ‘Door je lijf gaan’. Als ze moeite hebben om te slapen na een dag vol prikkels, doe ik de oefening met hen samen.

3. Vermijden van te drukke plekken

Voor ons werkt het om hele drukke plaatsten te vermijden. In de natuur werkt dat beter dan in de stad. Tijdens de rondreis in Ierland gaan we vooral naar plekken ‘In the middle of nowhere’ dat vind ik geweldig. Ook in steden is het mogelijk om rustige plekjes te vinden. Wist je bijvoorbeeld dat er achter de Sacré Coeur een heel mooi park is, waar bijna geen mens te vinden is? Ook op stranden kan het druk zijn. Dan komen de oordopjes weer van pas, lekker in de zon liggen met een muziekje op! Bij mij helpt het ook om een stuk te zwemmen in de zee.

4. Niet te veel plannen

We houden er van om tijdens de vakantie veel te bekijken. Het is dan de kunst om niet te veel te plannen op een dag. Als ik te veel wil, loopt de stress al op voordat we de dag begonnen zijn. Dan is het belangrijk om keuzes te maken. Wat wil ik nu echt zien? En wat vinden de kinderen leuk om te doen? Door hen te betrekken bij de invulling van de dag, hebben we veel meer plezier. Voor gevoelige kinderen is het belangrijk om na een vakantiedag met verschillende activiteiten te ontladen. Lekker lezen, knutselen of naar muziek luisteren. Dit kan ook binnen onder een deken, terwijl de zon schijnt. Soms is dat nodig om weer op te laden. En na een vollere dag weer een rustige dag, werkt bij ons ook heel goed!

5. Voldoende eten en drinken

Vooral mijn dochter en ik reageren op te weinig eten. Dan worden we namelijk echt heel chagrijnig! Dus we zorgen altijd dat we koekjes of crackers meenemen, om op tijd te kunnen eten. Als je hooggevoelig bent is het belangrijk om iets kleins te eten zodra je maag begint te rammelen. Wij nemen dus altijd iets mee, zeker als we de natuur in gaan en geen winkels tegenkomen.

Zo wordt het een super vakantie en gaan we lekker genieten. Met af en toe chagrijn, maar veel vaker een lach en geluksmomenten!

Is jouw kind hooggevoelig en heeft hij of zij hier last van? Ik begeleid kinderen bij het omgaan met hooggevoeligheid. Neem gerust contact met me op.

Terugblik op schrijfdanscursus ‘Kracht van creativiteit’

Eind 2016 heb ik de cursus ‘Kracht van creativiteit’ gegeven voor kinderen van 7, 8 en 9 jaar oud. In acht lessen hebben de kinderen een boek gemaakt, met daarin eigengemaakte tekeningen en een verhaal dat ze met elkaar bedacht hebben. De kinderen hebben getekend met wasco, schoolbordkrijt, scheerschuim, kleurplotloden, glitterpennen en pastelkrijt. De kaft van het boek hebben we gemaakt met afdrukjes van glijverf, wat een groot succes was!

 

Schrijfdansoefeningen liepen als een rode draad door de cursus heen. De oefeningen zorgden voor onderwerpen voor het verhaal en de tekeningen. Daarbij konden de kinderen ook lekker bewegen en zichzelf uiten.

Kinderen ervaren bij schrijfdans grof-motorische basisbewegingen met beide handen, ondersteund door muziek. In een van de lessen hebben we bijvoorbeeld de oefening van de vulkaan gedaan. We zijn begonnen met bewegen op muziek op een dik blauw tapijt in een lokaal van de Mariaschool in Wateringen. Vol enthousiasme beeldden de kinderen uit dat ze een vulkaan waren. Ze lachten en gooiden hun armen in de lucht bij de levendige tonen van de muziek die aangeven dat de vulkaan uitbarst. Op dezelfde muziek hebben we daarna de vulkaan in scheerschuim getekend. Doordat de kinderen eerst in hun lijf gevoeld hebben hoe het is om als vulkaan uit te barsten en de lava te laten stromen, gaat het tekenen gemakkelijker. Daarna mochten ze zelf kiezen wat ze wilden tekenen. Het was leuk om te zien dat ze er voor kozen de vulkaanoefening nog een keer voor zichzelf te doen met kleurpotloden. Ook andere creatieve tekeningen kwamen te voorschijn gedurende de cursus. Ik vind het belangrijk dat kinderen juist ook eigen fantasietekeningen maken.

 

Tijdens het vrije tekenen vroeg ik hoe het verhaal verder zou gaan nadat de vulkaan uitgebarsten was. Ik heb dat voor hen op papier gezet. Het volgende stukje is door de kinderen samen bedacht:

‘Eigenlijk willen ze wegrennen, maar de lava is zo mooi, dat ze er naar blijven kijken.
Ineens ligt voor hen een vuurvast pak. De kinderen aarzelen niet, trekken het pak aan en beklimmen  de vulkaan. Rechtop en met hun kin vooruit staan de kinderen op top van de vulkaan. ‘Kijk daar, een glijbaan,’ roept een meisje. De anderen zien het nu ook. Aan de andere kant van de vulkaan ligt een lange glijbaan in de vorm van een muzieksleutel en de kinderen glijden naar beneden. Ze glijden steeds sneller en sneller en met een vaart schieten ze de glijbaan uit en vallen…. in een berg hooi. Het lijkt wel of ze in een land van vroeger gekomen zijn. En wie staat daar nu? Een piraat met een klomp op zijn hoofd.’

Op deze manier hebben de kinderen tijdens de cursus hun eigen boek gemaakt, dat ze tijdens de laatste les mee naar huis hebben genomen.

Met veel plezier kijk ik terug op deze cursus. Het was mooi om te zien hoe de kinderen enthousiast hun creativiteit en fantasie gebruikten. Ook kijk ik uit naar de volgende schrijfdanscursus die ik na de voorjaarsvakantie ga geven.